“Er is nog te veel koudwatervrees om te zeggen: gas is eindig”
Beleid is mee met overstap naar warmtepompen, nu de klant nog
Dat warmtepompen actueler zijn dan ooit, bleek nog maar eens tijdens het Warmtepompsymposium op 4 september in Mechelen. Met 180 aanwezigen kon het evenement op heel wat belangstelling rekenen. Dat de warmtepomp een sleutelrol zal spelen in de toekomstige verwarming van onze gebouwen, staat inmiddels niet meer ter discussie. De aandacht verschuift dan ook naar de volgende uitdaging: hoe maken we de overstap voor consumenten en bedrijven eenvoudig én betaalbaar?
De heilige drievuldigheid van warmtepompen
Het Warmtepompsymposium is een initiatief van het Warmtepomp Platform, het technologieplatform rond warmtepompen van ODE. Dit jaar was het symposium aan zijn 19e editie toe. Voorzitters Thijs Van den Brande (Daikin) en Kristof Vanhoorne (Luminus) schetsen hoe sterk de positie van de warmtepomp de voorbije jaren is veranderd: “Waar we vroeger nog vaak moesten uitleggen wat een warmtepomp is en welke rol ze spelen, is de technologie vandaag uitgegroeid tot een vanzelfsprekend onderdeel van het energie- en klimaatbeleid.”
De focus ligt nu vooral op een vlotte en betaalbare uitrol van warmtepompen. “Maar tegelijk blijft de energiemarkt voortdurend in beweging. Internationale spanningen, volatiele energieprijzen en de noodzaak om onze energievoorziening veiliger en minder afhankelijk te maken, wegen op politieke beslissingen en investeringen in warmtepompen.”
Dat beaamt ook keynote spreker Mathieu Blondeel, docent Energie- en klimaatpolitiek aan de VU Amsterdam. “Wereldwijde ontwikkelingen lijken soms ver weg, maar hebben wel een directe impact op onze markt.”
“Warmtepompen dragen bij aan drie cruciale pijlers van onze energiemarkt: bevoorradingszekerheid, betaalbaarheid en duurzaamheid. De heilige drievuldigheid. Alleen komen net die drie pijlers door de geopolitieke ontwikkelingen steeds meer onder druk te staan.”
De kost van fossiele brandstoffen
“We leven immers nog altijd in een fossiele wereld”, aldus Blondeel. “Als we naar de Europese energiemix kijken, wordt nog maar 20% gedekt door hernieuwbare energie. De rest is afkomstig van ruwe olie (38%), fossiel gas (20%), nucleaire energie (12%) en steenkool (10%). Fossiele brandstoffen blijven dus dominant. Bovendien wordt 57% van de energie die we in Europa verbruiken vandaag geïmporteerd in de vorm van fossiele brandstoffen.”
Tegen 2027 wil Europa de invoer van Russisch gas volledig stopzetten en tegen eind dit jaar wordt de invoer van Russisch LNG verboden. “Maar worden we daardoor niet nog afhankelijker van de Verenigde Staten? Zij hebben ons uiteindelijk wel uit de rats geholpen en zijn vandaag, samen met Noorwegen, de belangrijkste aardgasleverancier van Europa. Maar tegelijk maken ze in hun National Security Strategy duidelijk dat ze energie ook als machtsmiddel willen inzetten. Komen we straks op een punt waarop Donald Trump ermee dreigt onze energiebevoorrading stop te zetten als we hem Groenland niet overhandigen? Weet ook dat een vijfde van onze olie afkomstig is uit Saudi-Arabië, Irak en Libië. Landen waar het ook niet zo stabiel is.”
Mathieu Blondeel over onze energieafhankelijkheid: "Komen we straks op een punt waarop Donald Trump ermee dreigt onze energiebevoorrading stop te zetten als we hem Groenland niet overhandigen?"
Die afhankelijkheid heeft ook een prijs. “De prijzen van fossiele brandstoffen wegen zwaar op onze economie. Zowel de groothandels- als de consumentenprijzen klimmen vandaag opnieuw richting recordhoogtes. Dat heeft een rechtstreeks effect op de inflatie. Wanneer de olieprijs met 1% stijgt, neemt de Belgische inflatie met 0,1379 procentpunt toe. Bij gas loopt dat effect op tot 0,2069 procentpunt.”
"Fossiele crisissen kosten ons handenvol geld. De Britse Climate Change Committee berekende zelfs dat een fossiele energiecrisis zoals we die in 2022 kenden na de Russische inval in Oekraïne, in totaal even veel kan kosten als alle investeringen die nodig zijn om Europa tegen 2050 klimaatneutraal te maken.”
Daarbovenop komt de impact op het klimaat. “Sinds 1750 is de verbranding van fossiele brandstoffen verantwoordelijk voor ongeveer 64% van de koolstofemissies. De afgelopen jaren liep dat aandeel zelfs op tot 86%”, aldus Mathieu Blondeel. Die uitstoot draagt rechtstreeks bij aan de opwarming van de aarde en vergroot het risico op extreme weersomstandigheden.
“En ook daarvan loopt de economische kost snel op. De extreme hitte van dit jaar zou het bbp van de EU in 2026 met ongeveer 1% kunnen verminderen, wat overeenkomt met zo’n 180 miljard euro economische schade. In België zou de impact van extreme hitte zelfs tot economische krimp kunnen leiden”, aldus Blondeel.
Warmtepompcharter, grote stap in de goede richting
“Gelukkig lijkt het beleid steeds meer te beseffen dat warmtepompen een oplossing kunnen bieden voor deze uitdagingen”, zegt Jozefien Vanbecelaere, policy director bij EHPA. “Het warmtepompcharter dat begin dit jaar werd ondertekend, is een grote stap in de goede richting. Ook op Europees niveau beweegt er heel wat. Op 17 juli werd het Electrification Action Plan voorgesteld, met de visie van de Europese Commissie voor de verdere elektrificatie van Europa.”
“Een belangrijke doelstelling in dat Action Plan is om de verhouding tussen de elektriciteits- en gasprijs te verkleinen. Tegen 2030 zou elektriciteit voor huishoudens niet meer dan 2,5 keer duurder mogen zijn dan gas, en voor de industrie niet meer dan twee keer. Tegelijk wil Europa het aantal geïnstalleerde warmtepompen fors opdrijven: van 2,4 miljoen per jaar in 2025 naar 4 miljoen in 2030. De sector is daar alvast klaar voor. Heel wat warmtepompfabrieken draaien vandaag immers onder hun maximale capaciteit omdat de vraag achterblijft", aldus Vanbecelaere.
Bright Adiyia, beleidsexpert Energie & Klimaat bij VITO/EnergyVille, vult aan: “Er is geen policy gap meer. Het beleid weet wat er moet gebeuren. De uitdaging ligt vandaag bij de implementatie. Voor veel huishoudens is de keuze voor een warmtepomp op dit moment geen logische, noch betaalbare oplossing.”
Ben Seghers: "Als we kortzichtig kijken, krijgen we de businesscase voor een industriële warmtepomp niet rond. Kiezen we voor een geïntegreerde aanpak, dan kan dat wel"
Ook in de industrie speelt die economische afweging, stelt Ben Seghers, Senior Project Development Manager bij Luminus Solutions. “Als we kortzichtig kijken, krijgen we de businesscase voor een industriële warmtepomp niet rond. Je haalt geen return on investment. Kiezen we daarentegen voor een geïntegreerde aanpak, dan kan dat wel.”
“Die systeemintegratie is cruciaal”, zegt Nathalie Devriendt, directeur van ODE Vlaanderen. “Ze kan ook helpen om het elektriciteitsnet in evenwicht te houden. Vandaag moeten we het net nog te vaak dichtknijpen. Daarnaast mis ik politieke moed. Er is nog te veel koudwatervrees om duidelijk te zeggen: gas is eindig.”
Ook Bright Adiyia pleit voor meer duidelijkheid. “Er is nood aan een concrete einddatum. Een datum vanaf wanneer je als consument weet: mijn gasketel mag ik niet langer vervangen door een nieuwe gasketel. Zo’n duidelijk perspectief verandert meteen de mindset wanneer mensen voor de keuze van een nieuwe verwarmingsinstallatie staan.”
Nood aan vlottere klantenreis
Maar beleid en betaalbaarheid zijn niet de enige drempels. Ook het traject dat een consument doorloopt bij de overstap naar een warmtepomp kan nog een pak eenvoudiger. “Bij de keuze voor een warmtepomp, begint alles bij een goede warmteverliesberekening van de woning”, zegt Dieter Patteeuw, technisch specialist bij het VEKA. “Voor installateurs vraagt zo’n berekening behoorlijk wat tijd en moeite, terwijl ze op dat moment nog niet weten of ze de opdracht zullen binnenhalen. Daarom voegen we aan de Woningpas een aantal nieuwe elementen toe die het offerteproces eenvoudiger moeten maken.”
“Klanten die een offerte aanvragen, zullen via de Woningpas een pdf kunnen downloaden met alle beschikbare overheidsinformatie die relevant is voor de warmtepompinstallateur. Denk aan gegevens uit het EPC, verbruiksgegevens en informatie over premies. Zo krijgt de installateur meteen een beter beeld van de woning en kan hij sneller tot een correcte offerte komen.”
Klanten die een offerte aanvragen, zullen via de Woningpas een pdf kunnen downloaden met alle beschikbare overheidsinformatie die relevant is voor de warmtepompinstallateur
Ook na de keuze voor een warmtepomp blijven consumenten met heel wat vragen zitten. Bijvoorbeeld: welk energiecontract kies je het best als je een warmtepomp hebt? Lucas Verleyen, postdoctoraal onderzoeker aan KU Leuven: “Uit ons onderzoek blijkt dat een dynamisch contract, waarbij de prijzen om de 15 minuten worden aangepast, de beste keuze is voor wie geen zonnepanelen heeft. Heb je wel zonnepanelen, dan is een variabel tarief met maandelijkse indexering interessanter. Bij een groot overschot aan zonnestroom komt een tweevoudig variabel tarief, met een apart dag- en nachttarief, als beste optie uit de bus.”
Inspiratie uit China?
Inspiratie om de energieomslag te versnellen, ziet Mathieu Blondeel onder meer in China. “China heeft een sterk groen industriebeleid en is dominant op het vlak van zonne-energie en elektrische voertuigen. Misschien kunnen we daar een aantal ideeën van pikken om ook bij ons de energietransitie te versnellen.”
“Want dat de warmtepomp een belangrijke rol krijgt in die transitie, is duidelijk”, besluit Nathalie Devriendt. “De uitdaging is nu om van de logische keuze op papier ook de logische keuze voor de consument te maken.”